Aspartam a choroba nowotworowa

W roku 2013 Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wydał kompleksowy raport dotyczący bezpieczeństwa aspartamu. W ocenie ryzyka uwzględniono zarówno badania interwencyjne, jak i szczególnie duże badania populacyjne. Choć istnieją pojedyncze prace wskazujące potencjalny rakotwórczy wpływ aspartamu, to charakteryzują się one słabą metodologią i występują w nich istotne błędy, które podważają zasadność wyników.

Biorąc pod uwagę spójność ustaleń w recenzowanych badaniach, okazuje się, że nie ma dowodów sugerujących, iż aspartam indukuje nowotwór.

Toksyczność aspartamu

Aspartam w porównaniu do przykładowo produktów białkowych, nie stanowi istotnego źródła fenyloalaniny w diecie. Ponadto, składniki aspartamu są metabolizowane szybko i kompletnie. Wyniki badań naukowych wskazują, że nie dochodzi do żadnej „kumulacji” tytułowego słodzika, lub produktów jego rozkładu w organizmie. Temat toksyczności aspartamu był także analizowany przez panel EFSA. Zarówno od strony neuro jak i genotoksyczności.

Eksperci stwierdzili, że zestaw danych jest ograniczony, ale dostępne wiarygodne dane in vitro i in vivo nie wskazują na jakikolwiek potencjał toksyczny aspartamu u zdrowych osób.

Jedynym przeciwwskazaniem do konsumpcji aspartamu jest genetyczna choroba fenyloketonuria. Choroba występuje jednak bardzo rzadko (około 1 w 12 000 przypadków).

Aspartam a mikrobiota

Aspartam u ludzi jest hydrolizowany w jelicie cienkim, stąd nie można spodziewać się, że dotrze do okrężnicy i wywrze lokalny wpływ na mikrobiotę. Co więcej, spożywany jest on w na tyle małych ilościach, że prawdopodobnie nie będzie miał bezpośredniego, klinicznie znaczącego wpływu na mikrobiom jelitowy.

Rzeczywiście jednak istnieją badania in vitro i na gryzoniach, które ukazały pewien wpływ aspartamu na konkretny szczep bakterii. Takich badań jednak nie można bezpośrednio przekładać na organizm człowieka, gdyż jest to po prostu nienaukowe. W szczególności, że przeglądy literatury wyraźnie wskazują, iż rola sztucznych słodzików w przewodzie pokarmowym u ludzi, a u gryzoni może być zasadniczo różna. Badania te zazwyczaj są również słabej jakości.

Istnieje jedna praca na ludziach, w której oceniono skład mikrobioty u 20 osób nie spożywających słodzików, 4 spożywających aspartam, 4 spożywających acesulfam-K i 3 spożywających oba. W wynikach można zauważyć, że ogólna różnorodność bakterii jest bardzo, ale to bardzo osobnicza. Nawet ekspertom jest ciężko wyciągnąć z tego jakiekolwiek rzetelne wnioski, a autorzy nie stwierdzili nadto istotnych różnic między grupami.

Nasz aktualny stan wiedzy na temat mikrobioty jest wybitnie mały, a wpływ na nią ma naprawdę mnóstwo czynników. Zawracanie sobie głowy puszką napoju zero w towarzystwie złej diety jest szukaniem problemu nie tam gdzie trzeba.

Elementy rozkładu aspartamu są częścią żywności, a więc mogą wywrzeć pewien wpływ na mikrobiotę, tak jak każda inna żywność. Twierdzenie jednak, że aspartam ma toksyczny wpływ na mikrobiotę jest zdecydowanie na wyrost.

Aspartam a insulina

W maju roku 2018 opublikowano meta-analizę i przegląd systematyczny 29 randomizowanych, kontrolowanych badań, z udziałem 741 uczestników. Pracę wydano w cieszącym się wysokim uznaniem periodyku naukowym – Nature.

Jak się okazało – nie stwierdzono żadnego istotnie statystycznego wpływu sztucznych słodzików  na gospodarkę glukozowo-insulinową.

Gdyby słodziki prowadziły do wyrzutu insuliny to byłby przykładowo substancjami szczególnie pomocnymi dla cukrzyków. Diabetyk zamiast sięgać po metforminę lub przyjmować insulinę – piłby colę zero…

Kontrowersyjnym tematem jest także wpływ aspartamu na wydzielanie inkretyn. Na dzień dzisiejszy jednak brak jest przekonujących dowodów na jakikolwiek istotny wpływ aspartamu, przy czym podkreślam aspartamu, na wydzielanie inkretyn u człowieka. 

 

Czy słodziki sprzyjają otyłości?

W roku 2015 została opublikowana bardzo obszerna meta-analiza badań naukowych, która obejmowała zarówno prace obserwacyjne, jak i długo oraz krótkoterminowe badania interwencyjne.

Krótkoterminowe badania interwencyjne, a więc te o długości trwania mniejszej od 1 dnia obejmowały 5 wariantów:

  • Słodzik i cukier
  • Słodzik i woda
  • Słodzik i nic
  • Słodzik i niesłodzone produkty
  • Słodzik w kapsułce i placebo w kapsułce

Zauważono wyraźnie, że gdy przed posiłkiem przyjmowane, najczęściej wypijane, były niskokaloryczne substancje słodzące to całkowita konsumpcja energii była znacząco niższa niż przy podobnym scenariuszu lecz przy wymianie słodzika na cukier.

W przypadku porównania z wodą, niczym lub niesłodzonym produktem – nie było znaczących różnic.

Ograniczenie tych badań polega na tym, że mierzą one spożycie tylko w jednym posiłku, więc mogą pominąć zmiany w spożyciu, które występują później

W przypadku długotrwałych badań interwencyjnych:

We wszystkich interwencjach zaobserwowano największą bezwzględną utratę masy ciała w grupie spożywającej słodziki w porównaniu z cukrem lub wodą. Ogólne spożycie kalorii również było najniższe u badanych konsumujących słodziki. Szczególnie ciekawa jest kwestia różnic między grupami spoczywającymi napoje zero a wodę. Niestety, na podstawie obecnych danych, nie jesteśmy w stanie wyjaśnić, dlaczego grupa słodzików straciła więcej kilogramów.

Wszystko wyglądałoby bardzo kolorowo, gdyby nie badania obserwacyjne:

Do analizy zaklasyfikowano 10 artykułów sprawozdawczych 12 badań. Pięć badań zgłosiło większe ryzyko otyłości związanej ze spożyciem słodzików. Natomiast 6 innych prac zgłosiło  wyniki wprost przeciwne.

Ograniczeniem badań obserwacyjnych jest jednak ich brak zdolności do przypisywania związku przyczynowo-skutkowego. Jak spekulują naukowcy – zaobserwowany wzrost masy ciała u niektórych uczestników, może wynikać z tego, że ludzie, którzy mają nadwagę lub skłonność do przybierania na wadze  spożywali napoje zero w próbie schudnięcia

Pomimo jednak faktu, że nie ma wiarygodnych dowodów na związek przyczynowy między spożyciem słodzików a otyłością, to nie jest pewne czy ekspozycja na tak silnie słodki smak i przyzwyczajenie się do niego, nie redukuje zdolności do kontrolowania bilansu energetycznego oraz nie zwiększa tzw. progu słodkości. Mówiąc kolokwialnie – jest prawdopodobne, iż długotrwałe korzystanie ze sztucznych substancji słodzących spowoduje, że będziemy preferować pokarmy słodkie, a słodycz jaką charakteryzuje się dany produkt by spełnić nasze oczekiwania smakowe musi być znacznie wyższa. Przedstawiona przeze mnie hipoteza jest jednak aktualnie spekulacją, gdyż jest bardzo mało prac, które owy problem badają. Warto mieć jednak go z tyłu głowy.

Podsumowanie

Na podstawie rzetelnych badań naukowych możemy stwierdzić, że aspartam nie jest rakotwórczy, ani toksyczny u ludzi. Osobami które go spożywać nie powinny są wyłącznie ludzie dotknięci genetyczną chorobą – fenyloketonurią. W kontekście mikrobiomu jelitowego nie wydaje się by aspartam będzie miał na nią bezpośredni, klinicznie znaczący wpływ jednak na końcu zdania powinien znaleźć się pytajnik, a nie kropka. Aspartam ma również raczej nieznaczący wpływ na gospodarkę glukozowo-insulinową i z pewnością nie prowadzi do wyrzutu insuliny u ludzi.

Z uwagi na wszechobecny strach w społeczeństwie, słodziki są bardzo dobrze przebadane.

Czy zatem można spożywać sztuczne substancje słodzące bez jakichkolwiek obaw? Oczywiście w dopuszczalnych dawkach. W kontekście zdrowotnym możemy na to pytanie odpowiedzieć raczej twierdząco. Lecz warto zadać sobie inne pytanie: Czy aspartam stanowi element zdrowej diety i warto go spożywać?

Referencje

  1. EFSA Journal. Scientific Opinion on the re-evaluation of aspartame (E 951) as a food additive. EFSA Journal 2013;11(12):3496
  2. Hou C-Y, Lin Y-S, Tai Wang Y, Jiang C-M, Wu M-C. Effect of storage conditions on methanol content of fruit and vegetable juices. Journal of Food Composition and Analysis, 2008 21, 410- 415.
  3. Anthon GE, Barrett DM. Changes in pectin methylesterification and accumulation of methanol during production of diced tomatoes. Journal of Food Engineering, 2010 97, 367-372.
  4. Olney JW, Farber NB, Spitznagel E and Robins LN. Increasing brain tumor rates: is there a link to aspartame? Journal of Neuropathology and Experimental Neurology, 1996, 55, 1115-1123.
  5. Soffritti M, Belpoggi F, Esposti DD and Lambertini L. Aspartame induces lymphomas and leukaemias in rats. European Journal of Oncology, 2005, 10,107–116.
  6. Soffritti M, Belpoggi F, Tibaldi E, Degli Esposti D and Lauriola M. Life-span exposure to low doses of aspartame beginning during pre-natal life increases cancer effects in rats. Environmental Health Perspectives, 2007, 115, 1293-1297.
  7. Soffritti M, Belpoggi F, Manservigi M, Tibaldi E, Lauriola M, Falcioni L and Bua L. Aspartame administered in feed, beginning pre-natally through life span, induces cancers of the liver and lung in male Swiss mice. American Journal of Industrial Medicine, 2010, 53, 1197-1206.
  8. Horton VL, Higuchi MA and Rickert DE. Physiologically based pharmacokinetic model for methanol in rats, monkeys and humans. Toxicology and Applied Pharmacology, 1992, 117, 26-36.
  9. Tephly TR and McMartin KE. Methanol metabolism and toxicity In: Aspartame. Physiology and biochemistry. Eds Stegink LD and Filer LJ Jr. Marcel Dekker Inc, New York, USA,  1984, 111-139
  10. Leon AS, Hunninghake DB, Bell C, Rassin DK, Tephly TR. Safety of long-term large doses of aspartame. Archives of Internal Medicine, 1989, 149, 2318-2124.
  11. Palmnäs MS, Cowan TE, Bomhof MR, Su J, Reimer RA, Vogel HJ, Hittel DS, Shearer J. Low-dose aspartame consumption differentially affects gut microbiota-host metabolic interactions in the diet-induced obese rat. PLoS One. 2014 Oct 14;9(10):e109841
  12. Suez J, Korem T, Zeevi D i in. Artificial sweeteners induce glucose intolerance by altering the gut microbiota. Nature volume 514, pages 181–186 (09 October 2014)
  13. Wang QP, Browman D, Herzog H, Neely GG. Non-nutritive sweeteners possess a bacteriostatic effect and alter gut microbiota in mice. PLoS One. 2018 Jul 5;13(7):e0199080
  14. Frankenfeld CL, Sikaroodi M, Lamb E, Shoemaker S, Gillevet PM. High-intensity sweetener consumption and gut microbiome content and predicted gene function in a cross-sectional study of adults in the United States. Ann Epidemiol. 2015 Oct;25(10):736-42.e4
  15. Nichol AD, Holle MJ & Ruopeng An. Glycemic impact of non-nutritive sweeteners: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. European Journal of Clinical Nutritionvolume 72, pages796–804 (2018).
  16. Higgins KA, Considine RV, Mattes RD. Aspartame Consumption for 12 Weeks Does Not Affect Glycemia, Appetite, or Body Weight of Healthy, Lean Adults in a Randomized Controlled Trial. J Nutr. 2018 Apr 1;148(4):650-657
  17. Rogers PJ, Hogenkamp PS, de Graaf C i in. Does low-energy sweetener consumption affect energy intake and body weight? A systematic review, including meta-analyses, of the evidence from human and animal studies. Int J Obes (Lond). 2016 Mar;40(3):381-94.
  18. Jayasinghe SN, Kruger R, Walsh DCI, Cao G, Rivers S, Richter M, Breier BH. Is Sweet Taste Perception Associated with Sweet Food Liking and Intake? Nutrients. 2017 Jul 14;9(7)
  19. Martinez-Cordero E, Malacara-Hernandez JM, Martinez-Cordero C. Taste perception in normal and overweight Mexican adults. Appetite. 2015 Jun;89:192-5

Share This