Odpowiednie spożycie tłuszczów (szczególnie tych zwierzęcych) w obiegowych przekonaniach uchodzi za czynnik kluczowy w kontekście optymalnej produkcji testosteronu. Niekiedy sugeruje się, że ograniczenie konsumpcji tłuszczów ciągnie za sobą spadek stężenia męskiego hormonu. Czy wspomniane przeświadczenie znajduje jednak odzwierciedlenie w literaturze naukowej? I czy rzeczywiście „im więcej, tym lepiej?

Krótka odpowiedź

Ograniczenie spożycia tłuszczów może (lecz nie musi) nieść za sobą niewielki spadek poziomu testosteronu. Stężenie męskiego hormonu w badaniach interwencyjnych przeważnie spadało o 10/15% (lub zostało nietknięte), co w praktyce jest raczej zmianą nieistotną.

Ponadto, istnieją dowody, że wysoka konsumpcja tłuszczów może paradoksalnie obniżyć poziom testosteronu. Stąd wartości pomiędzy 20-35% kaloryczności diety wydają się być wyborem optymalnym.

Omówienie badań

W 1984 roku opublikowano prace (zresztą najczęściej cytowaną), w której 30 zdrowym ochotnikom płci męskiej ograniczono zwyczajowe spożycie tłuszczów (40% wartości energetycznej diety – głównie ze źródeł zwierzęcych) do 25% z wyższym spożyciem roślinnych źródeł tego składnika [1]. W ciągu 6 tygodni poziom testosteronu obniżył się z 22,7 +/- 1,1 nmol/l  do 19,3 +/- 1,2 nmol/l. Po zakończeniu interwencji, ochotnicy powrócili do zwyczajowej diety w konsekwencji czego zaobserwowano powrót poziomu męskiego hormonu do wartości początkowej. Przedstawiona publikacja, choć ciekawa, ma swoje ograniczenia. Kluczowy jest spadek spożycia kalorii ogółem po wprowadzeniu interwencji (z 3322 kcal do 2811 kcal), a następnie powrót do kaloryczności (3346 kcal). Istnieją bowiem dowody, że ograniczenie energetyczności jadłospisu ciągnie za sobą spadek poziomów hormonów płciowych u nieotyłych osób [2].

W roku 1985 roku opublikowano badanie, w którym 21 uczestnikom ograniczono spożycie tłuszczów do 10% energetyczności diety (przeważały kwasy tłuszczowe wielonienasycone i jednonienasycone) [3]. Po 26 dniach interwencji nie zaobserwowano żadnych zmian w stężeniu testosteronu, lecz zanotowano bardzo istotny (50%) spadek poziomu estradiolu (z 47.2 +/- 4.6 pg/ml do 23.8 +/- 2.5 pg/ml). Podczas badania ochotnicy stracili jednak 5 kilogramów, stąd należy podkreślić, że dieta również musiała być hipokaloryczna.

W pracy z roku 1996, 43 zdrowych mężczyzn przez 10 tygodni przestrzegała diety niskotłuszczowej (18,8% energii z tłuszczów – z ograniczeniem kwasów tłuszczowych nasyconych) [4]. Następnie ochotnicy mieli 2 tygodnie przerwy, po których następowała 10-tygodniowa dieta wysokotłuszczowa (41% energii z tłuszczów – z wyższym spożyciem kwasów tłuszczowych nasyconych). Spożycie energii było podobne. Jak się okazało – po diecie wysokotłuszczowej, poziom testosteronu był wyższy o 1,6 nmol/l w porównaniu do diety niskotłuszczowej. Nie było różnicy w poziome wolnego testosteronu.

Praca z roku 2001 obejmowała 25 pacjentów z rakiem gruczołu krokowego, którzy zostali poinstruowani by stosować dietę niskotłuszczową (20% wartości energetycznej diety lub mniej) uzupełnioną o siemię lniane (30 g/dzień) [5]. Po 34 dniach zaobserwowano spadek całkowitego poziomu testosteronu ( 422 +/- 122 ng/dL do 360 +/- 128 ng/dL)

W pracy z roku 2005, u 39 uczestników po ograniczeniu spożycia tłuszczów do ok. 13/14% wartości energetycznej diety, zaobserwowano lekki spadek poziomu testosteronu, który (co ciekawe) po ponownym wejściu na dietę z wyższym udziałem tłuszczów, nie wrócił do wartości początkowej [6]. Nie zaobserwowano zmian w poziomie wolnego testosteronu.

Na podstawie przytoczonych badań można wyciągnąć wniosek, że ograniczenie spożycia tłuszczów może (lecz nie musi) nieść za sobą niewielki spadek poziomu testosteronu. Stężenie męskiego hormonu przeważnie spadało o 10/15% (lub zostało nietknięte), co w praktyce nie jest raczej zmianą istotną.

Ponadto, wydaje się, że konsumpcja kwasów tłuszczowych jednonienasyconych i nasyconych dodatnio koreluje z poziomem testosteronu, natomiast spożycie kwasów wielonienasyconych – ujemnie (co może wynikać ze zmiany stosunku cholesterol:fosfolipidy w błonie komórkowej, a co za tym idzie zdolności wiązania receptora LH/hCG). Są to jednak w wysokiej mierze spekulacje i potencjalne mechanizmy [7].

Czy jednak istotne zwiększenie spożycia tłuszczów będzie w tej materii korzystne?

Jak się okazuje – prawdopodobnie nie. Istnieją dowody, że wysoka konsumpcja tłuszczów może paradoksalnie obniżyć poziom testosteronu. W badaniu z roku 2001 zaobserwowano spadek produkcji testosteronu w odpowiedzi na bardzo wysoką podaż tłuszczu (64% wartości energetycznej diety). Autorzy spekulują, że przyczyną rezultatów jest poposiłkowy wzrost poziomu chylomikronów blokujący uwalnianie testosteronu [8].

Referencje

  1. Hämäläinen E, Adlercreutz H, Puska P, Pietinen P. Diet and serum sex hormones in healthy men. J Steroid Biochem. 1984 Jan;20(1):459-64.
  2. Cangemi R, Friedmann AJ, Holloszy JO, Fontana L. Long-term effects of calorie restriction on serum sex-hormone concentrations in men. Aging Cell. 2010 Apr;9(2):236-42
  3. Rosenthal MB, Barnard RJ, Rose DP, Inkeles S, Hall J, Pritikin N. Effects of a high-complex-carbohydrate, low-fat, low-cholesterol diet on levels of serum lipids and estradiol. Am J Med. 1985 Jan;78(1):23-7.
  4. Dorgan JF, Judd JT, Longcope C i in. Effects of dietary fat and fiber on plasma and urine androgens and estrogens in men: a controlled feeding study. Am J Clin Nutr. 1996 Dec;64(6):850-5.
  5. Demark-Wahnefried W, Price DT, Polascik TJ i in. Pilot study of dietary fat restriction and flaxseed supplementation in men with prostate cancer before surgery: exploring the effects on hormonal levels, prostate-specific antigen, and histopathologic features. Urology. 2001 Jul;58(1):47-52.
  6. Wang C, Catlin DH, Starcevic B i in. Low-fat high-fiber diet decreased serum and urine androgens in men. J Clin Endocrinol Metab. 2005 Jun;90(6):3550-9.
  7. Sebokova E, Garg ML, Clandinin MT. Modulation of receptor-mediated gonadotropin action in rat testes by dietary fat. Am J Physiol. 1988 Jun;254(6 Pt 1):E708-12.
  8. Volek JS, Gómez AL, Love DM i in. Effects of a high-fat diet on postabsorptive and postprandial testosterone responses to a fat-rich meal. Metabolism. 2001 Nov;50(11):1351-5.
Share This